Jubileusz 90-lecia – Cykl Wspomnień cz. 13

Uczennice i uczniowie Prywatnego Gimnazjum Koedukacyjnego w Starachowicach. Pochodzący ze Starachowic i Wierzbnika. Deklarujący jako miejsce stałego zamieszkania okoliczne wsie, a teraz  pomieszkujący u rodziny lub wynajmujący stancje. Przybysze z daleka, którzy do miasta nad Kamienną ściągnęli wraz z najbliższymi, skuszeni perspektywą  znalezienia dobrze płatnej posady dla głowy rodziny w przeżywających gospodarczy boom Zakładach Starachowickich. To dla nich właśnie garstka lokalnych zapaleńców przyoblekła w realne kształty śmiałą wizję stworzenia pierwszej w mieście szkoły średniej typu ogólnokształcącego. To tu – w szkole, której za patrona przydano marszałka Józefa Piłsudskiego nastolatkowie dostali szansę zdobywania wiedzy i rozwijania umiejętności, kultywowania pasji i zainteresowań, znajdowania przyjaciół i pierwszych miłości, uczenia się nowoczesnego patriotyzmu.   

Grono młodzieży, która rozpoczęła edukacyjną przygodę ze starachowickim gimnazjum we wrześniu 1936 roku było pokaźne. W wyniku postepowania rekrutacyjnego przeprowadzonego w czerwcu i wrześniu 1936 roku utworzono dwie klasy pierwsze i jedną klasę drugą, do których uczęszczało łącznie 108 uczennic i uczniów. Zespoły klasowe były liczne. Do klasy Ia uczęszczało 40 uczniów, Ib – 39, zaś do klasy II – 29. W kolejnym roku szkolnym w Prywatnym Gimnazjum Koedukacyjnym w Starachowicach funkcjonowało już 5 zespołów klasowych, w których naukę pobierało łącznie 186 osób (klasy liczyły odpowiednio: Ia – 49 uczniów, Ib – 48, IIa – 33, II b – 35, III – 21). W ostatnim przed II wojną światową roku szkolnym do gimnazjum uczęszczało 242 uczniów tworzących 6 zespołów klasowych (klasa Ia – 49 uczniów, Ib – 49, IIa -39, IIb – 40, III – 49 i IV – 16).

Znakomita większość uczniów jedynej starachowickiej szkoły średniej typu ogólnokształcącego mieszkała w domu rodzinnym w Starachowicach lub Wierzbniku (w roku szkolnym 1936/1937 było to ponad 80% gimnazjalistów). Pewna grupa uczniów pochodziła z miejscowości oddalonych od Starachowic – Wierzbnika o 15-20 km (były to m.in. Ciepielów, Grabowiec, Iłża, Kochanówka, Klapacz, Koszary, Jadowniki, Świętomarz). A ponieważ szkoła nie posiadała internatu, a codzienne dojeżdżanie na zajęcia było co najmniej problematyczne, dlatego zmuszeni byli oni do wynajmowania stancji lub pomieszkiwania u krewnych.

Starachowickie gimnazjum było szkołą koedukacyjną. W klasach zdecydowanie przeważali jednak chłopcy. W pierwszym roku funkcjonowania placówki płeć piękna to zaledwie 37% uczęszczających do szkoły.

Symptomatyczne było także to, że struktura wyznaniowa uczniów Prywatnego Gimnazjum Koedukacyjnego nijak miała się do kontekstu demograficznego populacji Starachowic – Wierzbnika. W momencie fuzji obojga ośrodków w jedno miasto (1 kwietnia 1939 roku) mniejszość żydowska liczyła ok. 16%. Tymczasem w roku szkolnym 1936/1937 do gimnazjum uczęszczało raptem 5 uczniów wyznania mojżeszowego (to ok. 5% wszystkich uczniów). Jeden z uczniów deklarował się jako grekokatolik, dla trzech brak jest stosownych danych. Zdeklarowanych katolików było zatem w szkole prawie 92%.

W latach 1937 – 1939 w starachowickim gimnazjum poza uczniami wyznania rzymskokatolickiego było: 2 uczniów wyznania mojżeszowego, 4 wyznania ewangelicko – augsburskiego oraz 1 prawosławny.

Ciekawie wygląda również pochodzenie społeczne gimnazjalistów. W pierwszym roku funkcjonowania szkoły zdecydowanie najwięcej uczniów pochodziło z rodzin inteligenckich (ojcowie to z reguły inżynierowie, technicy i urzędnicy Zakładów Starachowickich) – ok. 39%. Kolejną grupę stanowiła młodzież deklarująca proweniencję robotniczą – 32%. Pochodzenie chłopskie zgłaszało 13%. Reszta to uczniowie deklarujący „inne zawody” uprawiane przez rodziców (m.in. gajowy, leśnik, organista, kupiec).

W czerwcu 1939 roku Prywatne Gimnazjum Koedukacyjne w Starachowicach opuściło pierwszych 9 absolwentów. Warto wymienić ich wszystkich. Byli oni wszakże  pierwszymi w historii szkoły i jedynymi przed wojenną zawieruchą  absolwentami szkoły średniej typu ogólnokształcącego w Starachowicach.

Absolwenci: Andrzej Barański, Krystyna Chlebosz, Anna Czerne, Zbigniew Gorzkowski, Tadeusz Jastrzębski, Janina Kocia, Nela Nowakowska, Tadeusz Pełczyński i Barbara Wysokińska.